Klassieke conditionering is een belangrijk leerprincipe bij honden. Je hond leert hierbij dat de ene gebeurtenis iets anders voorspelt. Een prikkel die eerst weinig betekenis had, kan daardoor na verloop van tijd een bepaalde reactie oproepen. Denk bijvoorbeeld aan een hond die enthousiast wordt zodra je zijn riem pakt, omdat de riem voorspelt dat hij naar buiten gaat. Of een hond die gespannen raakt bij het zien van de dierenartspraktijk, doordat hij deze omgeving heeft leren associëren met eerdere ervaringen.
Dit leren door associaties gebeurt voortdurend. Het speelt een rol bij prettig gedrag, maar ook bij bijvoorbeeld angst, spanning en opwinding. Kennis van klassieke conditionering helpt je daarom beter begrijpen hoe gedrag van honden ontstaat én hoe je gedrag kunt beïnvloeden.
Wat is klassieke conditionering bij honden?
Bij klassieke conditionering leert je hond een verband tussen gebeurtenissen. Stel dat je iedere dag de kast opent voordat je een kluif voor je hond pakt. Het openen van die kast had oorspronkelijk geen bijzondere betekenis, maar kan na verloop van tijd voorspellen dat er iets lekkers aankomt. Alleen het openen van de kast kan je hond dan al verwachtingsvol laten reageren. Dit soort associaties ontstaan voortdurend. Geluiden, geuren, plaatsen, mensen, voorwerpen en situaties kunnen voor je hond een voorspeller worden van wat er daarna gebeurt.
Dat kan prettig zijn, maar ook minder prettig. Een hond kan bijvoorbeeld leren dat het pakken van de riem een wandeling voorspelt, maar ook dat een bepaalde omgeving een spannende ervaring voorspelt. Klassieke conditionering is daarmee een van de leerprincipes die helpt verklaren waarom honden in bepaalde situaties een emotionele of lichamelijke reactie ontwikkelen.
Pavlov en klassieke conditionering bij honden
Een bekend voorbeeld van klassieke conditionering komt van de Russische onderzoeker Ivan Pavlov. Tijdens zijn onderzoek ontdekte hij dat honden niet alleen speeksel produceerden wanneer ze voedsel kregen, maar uiteindelijk ook konden reageren op een prikkel die het voedsel voorspelde. Wanneer een aanvankelijk neutrale prikkel herhaaldelijk wordt gekoppeld aan iets wat al een reactie oproept, kan die prikkel uiteindelijk zelf een reactie gaan oproepen.
Hetzelfde principe zien we voortdurend bij honden. Het geluid van een clicker kan bijvoorbeeld een voorspeller van een beloning worden. Maar associaties kunnen ook onprettig zijn. Een hond die erg schrikt van een hard geluid kan bepaalde geluiden of situaties daarna met die schrikreactie gaan associëren.
Voorbeelden van klassieke conditionering bij honden
Er zijn heel veel voorbeelden uit de praktijk, waar klassieke conditionering een rol speelt bij de dingen die een hond leert. Vast en zeker ook bij jouw hond. Zoals:
- Je hond wordt bang voor harde geluiden, omdat hij daar van geschrokken is
- Als jij je wandelschoenen aantrekt, snapt je hond dat jullie gaan wandelen
- De deurbel kondigt aan dat er iemand aan de deur staat en wordt de voorspeller. Daarom blaffen veel honden als de deurbel gaat
Een hond kan verbanden leggen zonder dat wij het direct door hebben.
- Associaties die je hond leert, spelen een grote rol in het leven van je hond.
- Het gebruik van een clicker bij hondentraining, is een voorbeeld van het gebruik van klassieke conditionering. De clicker wordt de voorspeller van de beloning, als je deze gebruikt zoals hij bedoeld is.
Klassieke en operante conditionering bij honden
Klassieke en operante conditionering zijn twee belangrijke manieren waarop honden leren. Ze spelen vaak tegelijkertijd een rol, maar werken op een andere manier.
Bij klassieke conditionering leert je hond dat gebeurtenissen of prikkels met elkaar samenhangen. De ene gebeurtenis wordt een voorspeller van de andere. Hierdoor kan een hond bijvoorbeeld al enthousiast worden wanneer je de riem pakt, omdat hij heeft geleerd dat de riem een wandeling voorspelt. Ook emotionele reacties, zoals spanning of angst, kunnen op deze manier ontstaan.
Bij operante conditionering leert je hond van de gevolgen van zijn eigen gedrag. Levert bepaald gedrag iets op wat voor je hond prettig of waardevol is, dan kan de kans toenemen dat hij dit gedrag in een vergelijkbare situatie opnieuw laat zien. Ook gevolgen die gedrag juist minder waarschijnlijk maken, vallen onder operante conditionering.
Beide leerprincipes kunnen tegelijkertijd een rol spelen. Stel dat je hond een andere hond ziet tijdens het wandelen. Door eerdere ervaringen kan de aanwezigheid van een andere hond al een bepaalde emotionele reactie oproepen. Dat is een voorbeeld van klassieke conditionering. Leert je hond vervolgens dat rustig naar jou kijken een beloning oplevert, dan speelt ook operante conditionering een rol.
In de praktijk zijn klassieke en operante conditionering daarom niet altijd strikt van elkaar te scheiden. Tijdens hondentraining beïnvloed je niet alleen wat een hond doet, maar ontstaan er tegelijkertijd associaties met de situatie waarin het leren plaatsvindt.
Leerprincipes bij honden
Honden leren voortdurend van wat ze meemaken. Klassieke en operante conditionering zijn dan ook geen afzonderlijke trainingsmethodes, maar leerprincipes die helpen verklaren hoe gedrag ontstaat, verandert en in stand kan blijven. Tijdens het trainen spelen vaak meerdere leerprocessen tegelijkertijd een rol. Je hond leert bijvoorbeeld welke gevolgen zijn gedrag heeft, maar legt ondertussen ook associaties met mensen, andere honden, voorwerpen, plaatsen en gebeurtenissen. Ook de emotie die een hond tijdens het leren ervaart, kan invloed hebben op zijn gedrag.
Kennis van deze leerprincipes helpt je om bewuster naar hondentraining te kijken. Niet alleen naar welk gedrag je wilt aanleren of veranderen, maar ook naar wat je hond op dat moment leert en welke associaties daarbij ontstaan.
Wil je hier verder mee aan de slag? Lees dan ook hoe je een hond kunt trainen, wat we bedoelen met positieve hondentraining en hoe je met shaping gedrag stap voor stap kunt opbouwen.
Meer leren over gedrag beïnvloeden bij honden?
Wil je beter begrijpen hoe honden leren en hoe je deze kennis kunt gebruiken om gedrag te beïnvloeden? In de workshop Gedrag beïnvloeden gaan we dieper in op leerprincipes zoals klassieke en operante conditionering en de toepassing daarvan bij hondengedrag en hondentraining.
